W ostatnim czasie wiele osób na całym świecie interesuje się edukacją w Finlandii. Co takiego wyróżnia ten system, że od lat kolejne badania umiejętności 15-latków (1) prowadzone przez PISA http://www.oecd.org/pisa/l (Programme for International Student Assessment) od lat plasują Finlandię na pierwszych miejscach? Jak to się stało, że ten niewielki, po wojnie bardzo biedny kraj, obciążony ogromnymi reparacjami, bez zasobów mineralnych i rozwiniętego przemysłu stał się jednym z najbogatszych krajów świata (w przeliczeniu na głowę jednego mieszkańca)? Dlaczego Finlandia zajmuje znaczące miejsce w zakresie wysokich technologii i ekonomicznej konkurencyjności? (mimo niewątpliwych problemów Nokii w ostatnim czasie).

Poniżej przedstawiam zebrane materiały i wyciągnięte przeze mnie wnioski. Czy słuszne? Zapraszam do dyskusji na ten temat. Zachęcam też do przemyśleń, co i w jaki sposób możemy zaczerpnąć z jednego z najbardziej nowoczesnych systemów edukacyjnych na świecie, aby usprawnić edukację naszych dzieci.

POLITYKA EDUKACYJNA

Fundament pod dzisiejsze sukcesy Finlandii został położony ponad 40 lat temu,  kiedy opracowano założenia polityki edukacyjnej. Zgodnie z maksymą: „Inwestycja w ludzi to najlepsza inwestycja” uznano, że EDUKACJA jest najważniejszą siłą napędową rozwoju gospodarczego kraju i jego konkurencyjności na rynkach światowych. Stały rozwój ekonomiczny ma natomiast zapewnić rozwój kultury, ochronę socjalną i ogólny dobrobyt.

Aktualne priorytety rozwoju edukacji są spójną kontynuacją początkowych założeń. Różnica polega na tym, że obecnie w Finlandii nie walczy się już z analfabetyzmem, ani nie przygotowuje się siły roboczej dla przemysłu ciężkiego. Teraz celem jest stałe podnoszenie poziomu wykształcenia społeczeństwa jako całości.

  • Zakłada się więc, że każdy człowiek ma wystarczający potencjał, aby przyswajać wiedzę i rozwijać umiejętności przez całe życie, każdy powinien mieć możliwości ukończenia studiów wyższych.
  • Zadaniem szkoły jest wesprzeć rozwój każdego ucznia. Nikt nie może być wyłączony z dostępu do edukacji, co stanowi w dużym stopniu ochronę przed wykluczeniem społecznym.
  • Indywidualne podejście do ucznia ma być natomiast odpowiedzią na zmieniające się potrzeby rynku pracy.
  • Aby osiągnąć powyższy cel niezbędne jest stałe podnoszenie efektywności systemu edukacji. Niezbędna jest też kreatywność, profesjonalizm i wysokie standardy pracujących w nim ludzi.

PRZYCZYNY SUKCESU FIŃSKIEJ EDUKACJI

W jaki sposób priorytety wprowadzane są w życie:

  • Wyrównane szanse oświatowe
  • Promocja alfabetyzacji i czytelnictwa
  • Profesjonalni i zaangażowani nauczyciele
  • Decentralizacja systemu edukacji
  • Warunki niezbędne do wykorzystania potencjału ucznia:
    • Wysokie wymagania
    • Poczucie bezpieczeństwa
    • Pobudzania zainteresowań
    • Wsparcie
    • Samoocena i  nauczanie odpowiedzialności za naukę
  • Brak testów standaryzowanych
  • Polityczny konsensus leżący u podstawy konsekwentnego realizowania długoterminowej wizji rozwoju systemu edukacji.

Egalitarna szkoła – filozofia i praktyka

Nauka jest całkowicie bezpłatna. W szkole podstawowej państwo ponosi koszty nauczania, podręczników, posiłków, dojazdu do szkoły, zajęć dodatkowych i kompensacyjnych. Na poziomie nauczania średniego i wyższego uczniowie muszą płacić za dojazdy i podręczniki, ale mogą się ubiegać o stypendia.

Każdy uczeń ma równe możliwości edukacyjne bez względu na status społeczno-materialny i terytorium, z którego pochodzi. Edukacja na wysokim poziomie jest powszechnie dostępna. W całej Finlandii znajdują się dobre szkoły zarówno podstawowe jak i średnie. Przy wyborze szkół średnich ogólnokształcących nie ma w zasadzie konkurencji – ilość uczniów odrzuconych jest mała.

Dzięki małym klasom i odpowiedniej ilości nauczycieli szkoła dopasowuje się do potrzeb i możliwości ucznia. Grupy są heterogeniczne – o różnym poziomie zdolności. Praca indywidualna z uczniem, zadania w grupach mieszanych, konsultacje, zajęcia wyrównawcze i kompensacyjne powodują, że wszyscy naprawdę mają szansę rozwijania  różnorodnych umiejętności. Żaden uczeń nie może być usunięty ze szkoły i odesłany do innej. Rzadko zdarza się powtarzanie klasy.

Przez lata służyło to wyrównywaniu szans edukacyjnych i wsparciu dla uczniów z największymi trudnościami. Obecnie fiński model edukacji, który należy do najnowocześniejszych na świecie, stawia na indywidualizację podejścia do każdego ucznia, aby dopasować się do wymagań zmieniającego się rynku pracy.  Do układania programów nauczania brane są pod uwagę zainteresowania i predyspozycje poszczególnych jednostek. W klasach 7-9 istnieje możliwość planowania przyszłej edukacji z doradcą.

Korzyści płynące ze wzmacniania zdolności wszystkich uczniów są wysokie. Wg testu PISA Finlandia ma spektakularnie najniższą ilość uczniów najmniej zdolnych, najmniejszą różnicę umiejętności pomiędzy uczniami najlepszymi i najsłabszymi oraz, co najbardziej istotne, największą ilość uczniów najzdolniejszych. W Polsce w ostatnich latach wyniki się podniosły, ale głównie w kategorii rozumienia tekstu i zadań standardowych. Kiedy nasi uczniowie mają wyciągać wnioski, stawiać tezy lub interpretować, a także zastosować umiejętności matematyczne do rozwiązywania problemów z praktyki lub wyjaśniać zjawiska przyrodnicze wyniki są już dużo słabsze.

Profesjonalni i zaangażowani nauczyciele

Sukces fińskiej edukacji nie byłby możliwy bez profesjonalnych i zaangażowanych nauczycieli. Są oni traktowani jako eksperci edukacyjni przez całe społeczeństwo. Cieszą zaufaniem uczniów i rodziców, ale również elit politycznych i biznesowych.

Na wysoki status zawodu nauczyciela ma wpływ kontrola procesu kształcenia i selekcji do zawodu. Wszyscy nauczyciele muszą mieć ukończone wyższe studia pedagogiczne lub kierunkowe. Tylko 10% kandydatów dostaje się do uczestnictwa w programach przygotowania nauczycielskiego – trzeba się tutaj wykazać wysoką motywacją, wielorakimi talentami i sukcesami akademickimi i/lub w innych dziedzinach np. w sztuce.

W trakcie pracy zawodowej nauczyciele są oceniani pod kątem zdolności do nauczania. Mają wysoką motywację do dalszego kształcenia na szkoleniach (minimum 3 razy w roku) i studiach podyplomowych. Zdobywają szeroką wiedzę z metod kształcenia oraz dotyczącą badań oświatowych a także rozległe doświadczenie zawodowe. Są zaangażowani w proces rozwoju edukacji nie tylko w swoich placówkach, ale i w programach regionalnych i ogólno-krajowych.

Osiągają też wysoki stopień satysfakcji zawodowej, co wynika nie tylko z sukcesów, ale dobrego wynagrodzenia. Zawód nauczyciela należy do 10% najlepiej opłacanych zawodów w Finlandii. Dla porównania nauczyciel po 15 latach pracy zarabia tam 28.571 Euro, w Polsce – 9.011 Euro, na Węgrzech 12.741 Euro, w Czechach 17.555 Euro (dane z 2011 r.)

Nauczyciele w Finlandii są bardzo tradycyjni. W tym tkwi ich siła (autorytet wśród uczniów), ale i potencjalna słabość. Ich autorytet opiera się na kompetencjach akademickich, a nie na umiejętnościach społecznych. Nie są przygotowani do rozwiązywania konfliktów. Nie posiadają wiedzy dotyczącej codziennych sytuacji związanych z moralną i etyczną stroną funkcjonowania szkoły. Młodzi Finowie podobno chętnie chodzą do szkoły, a zjawisko wagarów praktycznie nie istnieje. Ale z badań międzynarodowych wynika, że relacje z nauczycielami oceniają najniżej spośród krajów OECD. Jest to jednak sprzeczne z naciskiem na etos opieki, który charakteryzuje nauczycieli klasy.

Decentralizacja

Szkoły i społeczności lokalne mają dużą autonomię w wyborze sposobów nauczania. Wysokie zaufanie do nauczycieli jako ekspertów oraz chęć podniesienia motywacji i odpowiedzialności za podjęte działania spowodowała, że ministerstwo przekazało im dużą niezależność w sposobie realizacji celów edukacyjnych. Biorąc pod uwagę potrzeby uczniów wybierają programy, metody i podręczniki, opracowują plany zajęć, dobierają sposoby ewaluacji. Również sprawozdawczość ograniczona jest do minimum.

Promocja alfabetyzacji i czytelnictwa

Poza tradycjami rodzinnymi ważna jest rola nauczycieli. Starają się oni rozbudzić w dzieciach miłość do lektury. Organizują wspólne czytanie, dzieląc się swoimi zainteresowaniami i traktując uczniów jako współ-czytelników. Sercem szkoły jest biblioteka oferująca dostęp do książek wysokiej jakości. Nauczyciele stosują też różnorodne strategie (3) mające na celu podniesienie umiejętności czytania i pisania (czytanie w parach, opowiadanie i dyskusje w podgrupach, wypracowania i pisanie własnych utworów na podstawie wybranych form literackich). Kształtują w uczniach umiejętność refleksyjnego i krytycznego myślenia, zachęcając do wyrażania własnych opinii, nawet jeśli odbiegają one znacznie od uznanych interpretacji. 

Przekłada się to nie tylko na spektakularne wyniki młodych Finów w testach PISA, ale jest również jak pokazują badania, podnosi w znacznym stopniu szansę zdania na studia oraz osiągnięcia sukcesu w karierze zawodowej. http://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2011/110804.html

Wykorzystanie potencjału ucznia

Nauczyciele wyznaczają wysokie standardy umiejętności i zainteresowań uczniów. Z jednej strony więc, jasno stawiają wymagania, z drugiej starają się stworzyć najlepsze warunki dla rozwoju czyli pozytywną, bezpieczną atmosferęurozmaicone środowisko pobudzające mózg do pracy (badania 4). Zapewniają też duże wsparcie w procesie nauki. Temat przerabiany jest tak długo aż klasa przyswoi materiał, uczniowie z większymi trudnościami w danych dziedzinach mogą liczyć na wewnątrzszkolne korepetycje. Dodatkowym czynnikiem jest opisowa ocena nastawiona na kształtowanie samooceny i odpowiedzialności.

Szkoła fińska działa wg zasady mniej znaczy więcej i bierze pod uwagę progi rozwojowe dzieci. Dziecko rozpoczyna na naukę po osiągnięciu dojrzałości szkolnej w wieku 7 lat. Do dziesiątego roku życia uczeń przyswaja podstawową wiedzę. Akcent położony jest jednak na jego rozwój osobowościowy i społeczny, a nie wtłaczanie wiedzy encyklopedycznej. Celem jest odkrycie najsilniejszych stron ucznia, uformowanie człowieka o wysokim poczuciu własnej wartości i wysokiej motywacji do nauki przez całe życie. Jest to możliwe gdyż w klasach 1-6 szkoły podstawowej jeden nauczyciel naucza wszystkich przedmiotów.

Więcej czasu przeznacza się też na przerwy (75 min. w ciągu dnia w szkole podstawowej). Luźna, spontaniczna zabawa służy rozwojowi umiejętności społecznych i emocjonalnych. („Zabawa obowiązkowa”, Melinda Wenner, Psychologia dziś, nr 1 / 2011).

Chętniej i skuteczniej uczymy się, kiedy sprawia nam to przyjemność i jest dla nas ciekawe. Jak wcześniej pisałam wysoka kultura czytelnicza sprawia, że rodzice czytają dzieciom i z dziećmi już od najmłodszych lat rozbudzając ich zainteresowania literackie i naukowe. Program kształcenia przedszkolnego nastawiony jest analizę otaczającej rzeczywistości, rozwój myślenia i integrację społeczną. Poprzez zabawę, doświadczenia i obserwacje dzieci poznają przyrodę i jej zjawiska, otaczający świat i siebie samych. Sześciolatki uczą się jak się uczyć analizując własne metody pracy.

Podobnie jest w szkole. Program nauczania realizowany jest w małym stopniu w formie podawczej. Dzieci pracując w grupach wykonują zadania, projekty, eksperymenty i badania. Samodzielnie wyciągają wnioski i przewidują skutki określonych zjawisk. Uczą siebie nawzajem. Duża ilość godzin (4-11 lekcji tygodniowo) poświęcona jest na zajęcia typu plastyka, muzyka, gotowanie, szycie, majsterkowanie, itd. Dzieci nie tylko uczą się umiejętności praktycznych, ale również obserwują zastosowanie nauk matematyczno-przyrodniczych w życiu.

Ocena umiejętności uczniów

Poza maturą w trakcie trwania podstawowej i średniej edukacji nie stosuje się żadnych testów obowiązkowych i standaryzowanych. Zdaniem twórców fińskiej reformy zabierają zbyt wiele czasu, który może być poświęcony na rozbudzanie zainteresowań i przyswajanie prawdziwej wiedzy. Powodują wysokie koszty. Wywołują też niepotrzebny stres i obniżają stopień kreatywności uczniów, ponieważ nie można w nich podawać oryginalnych rozwiązań.

Fińskie środowiska biznesowe oraz konserwatywni parlamentarzyści krytykowali wycofanie się ze standaryzowanego testowania i śledzenia postępów w nauce uważając, że wpłynie to negatywnie na obniżenie poziomu edukacyjnego społeczeństwa. Testy PISA wykazały odwrotną tendencję.

Do sprawdzenia wiedzy służą przygotowane przez nauczyciela sprawdziany. Nauczyciele posługują się głównie ocenami opisowymi oceniając: poziom zaangażowania ucznia w naukę, poziom zdobytej wiedzy i umiejętności, postęp ucznia w zakresie danego przedmiotu. Stosuje się również oceny numeryczne (od 4 do 10), ale określają one stopień zaawansowania w danym przedmiocie i nie rzutują negatywnie na karierę edukacyjną dziecka, dając mu jedynie orientację we własnych kompetencjach i stanowiąc wskazówki do dalszej nauki. Natomiast rodzice raz, dwa razy do roku otrzymują ze szkoły raport o postępach w nauce.

Ten system oceny nastawiony jest na kształtowanie umiejętności ewaluacji własnych postępów, a ponieważ nie można oszukać samego siebie zjawiska ściągania właściwie nie ma. Umiejętność samooceny dzieci ćwiczą od przedszkola.

Uczniowie, którzy słabiej uczyli się w szkole podstawowej mają możliwość pozostania dziesiąty rok, aby lepiej przygotować się do dalszej nauki.

Trendy w nauczaniu

Od lat 90-tych obowiązuje szerokie porozumienie społeczne, aby rozwijać technologię, ochronę środowiska i przedsiębiorczość. Powstają więc regionalne sieci wsparcia, które mają za zadanie wspomóc szkoły i nauczycieli w adaptowaniu technologii w edukacji i w klasach. Od 1996 realizowany jest projekt LUMA mający na celu rozwijanie umiejętności matematyczno-przyrodniczych na wszystkich poziomach edukacji szkolnej.

Innym pomysłem jest natomiast koncentracja szkoły na wybranych przedmiotach przez wiele tygodni nauczania. W tym przypadku chodzi o  podniesienie efektywności nauczania. Przynosi to podobno „piorunujący” efekt.

Rynek pracy jest regularnie monitorowany, a prognozy opracowywane są na 10-15 lat w przód. Dane są natomiast wykorzystywane w planowaniu zmian w systemie edukacji.

Konsensus społeczny i ciągłość reform

  • Ramy reformy zostały opracowane przez komitety eksperckie złożone z nauczycieli, przedstawicieli związków zawodowych, pracowników naukowych specjalizujących się w badaniach i rozwoju, autorów podręczników i przedstawicieli rządu.
  • Związki zawodowe uzyskały zapewnienie o podniesieniu wynagrodzenia nauczycieli ze względu na konieczność dodatkowej pracy przy zmianie systemu.
  • Programy pilotażowe i eksperymentalne służące wypracowaniu reformy przyczyniły się do obniżenia poziomu obaw i podniesienia poziomu zaangażowania nauczycieli w zawartość reformy. Wszystkie projekty były monitorowane przez pracowników naukowych zajmujących się rozwojem edukacji.
  • Reforma mogła się powieść tylko w warunkach zapewnienia nauczycielom niezależności, kreatywności i profesjonalnej odpowiedzialności za dobór metod do realizacji założeń programu.
  • Zastosowanie nowego programu, materiałów i metod zostało ściśle zaplanowane w każdym regionie kraju i zaakceptowane z poziomu każdej gminy. Dodatkowo reforma była wspierana przez szkolenia prowadzonych przez szkoleniowców (trenerów) z poziomu narodowego.

To wszystko było możliwe dzięki politycznemu konsensusowi oraz zdolności reformatorów do przeprowadzenia reformy. Przedstawiciele rządu, związków zawodowych i pracodawców ściśle ze sobą współpracowali, aby osiągnąć wspólny cel. W latach 1970 – 1987 na czele ministerstwa edukacji stało dwóch ministrów z opozycyjnych partii, aby uniknąć populistycznych zagrywek, lecz wypracować wspólne rozwiązania, na które obie partie mogły się zgodzić. To był główny czynnik ciągłości reform edukacyjnych. Partnerstwo między związkami zawodowymi i rządem, między pracownikiem i pracodawcą spowodowała, że związek nauczycielstwa przekształcił się grupy politycznego nacisku w udziałowca w procesie podejmowania decyzji przez rząd, zaczął patrzeć na interes całego społeczeństwa, a nie tylko grupy nauczycieli.

Kluczowym punktem reformy było znalezienie sposobu na to, aby szkoły i nauczyciele współpracowali i dzielili się efektywnymi technikami edukacyjnymi. W tym celu powstały wielopoziomowe wspólnoty profesjonalnego nauczania skupiające szkoły dzielące się między sobą przetestowanymi praktykami, ciekawymi pomysłami i odpowiadające na potrzeby lokalnego rozwoju ekonomicznego.

Malgorzata ChojeckaMałgorzata Chojecka jest koordynatorką kursów online i trenerką Fundacji „ABCXXI-Cała Polska czyta dzieciom”; obecnie uczestniczy w projekcie Mądrzy Cyfrowi, który polega na kształtowaniu odpowiedzialnych postaw społecznych z wykorzystaniem nowych technologii. Jako członkini Polskiej Sekcji Ibby jest odpowiedzialna za organizację cyklicznego Forum Książki dla Młodego Czytelnika. Należy też do grupy Ma(g)daleny Warszawa, która używa Teatru Uciśnionych do mówienia o opresji wobec kobiet w społeczeństwach.

BIBLIOGRAFIA

Społeczne funkcje szkolnictwa w Finlandii, Tomasz Gmerek, Poznań Leszno, Wyższa Szkoła Humanistyczna im. Króla Stanisława Leszczyńskiego, 2007.

Strona www Fińskiego Ministerstwa Edukacji i Kultury

http://www.minedu.fi/OPM/Koulutus/?lang=en

Równe jest lepsze, Piotr Pacewicz, Gazeta Wyborcza

http://wyborcza.pl/1,76842,9363355,Edukacja__Rowne_jest_lepsze.html

Finland’s education system is tops: Here’s why, Mike Lombardi

http://bctf.ca/publications/NewsmagArticle.aspx?id=7988

Policy Development and Reform Principles o Basic and Secondary Education in Finland since 1968

http://siteresources.worldbank.org/EDUCATION/Resources/278200-1099079877269/547664-1099079967208/Education_in_Finland_May06.pdf

What makes education in Finland that good? 10 reform principles behind success, Bert Maes

http://bertmaes.wordpress.com/2010/02/24/why-is-education-in-finland-that-good-10-reform-principles-behind-the-success/

Edukacja w Finlandii, portal Finlandia Tutaj

http://finlandia.2taj.net/Edukacja

Szkoła po fińsku… i po polsku, Janina Zawadowska, Portal wiedzy

http://portalwiedzy.onet.pl/4870,12800,1341090,1,czasopisma.html

The Children Musta Play, What the United States could learn from Finland about education reform., Samuel E. Abrams, The New Republic

http://www.tnr.com/article/politics/82329/education-reform-Finland-US

Fińska szkoła, Jakub Bennewicz, Aurinko

http://aurinko.net.pl/kompendium/nauka-i-edukacja/finska-szkola.html

ODNOŚNIKI

(1) Co jest badane w testach PISA?

  • Czytanie i interpretacja tekstów literackich, naukowych, prasowych, komunikatów, tabel. Uczeń ma wyszukać informacje, zrozumieć sens tekstu na wszystkich poziomach, poddać go refleksji i rozwinąć jego interpretację.
  • Umiejętności matematyczne w zastosowaniu do problemów bliskich życiu.
  • Rozumowanie w naukach przyrodniczych, czyli wyjaśnianie zjawisk, logiczne wyciąganie wniosków, krytycyzm, odróżnianie opinii od faktów. Potrzebna jest do tego elementarna wiedza.

za Piotrem Pacewiczem, „Równe jest lepsze”, Gazeta Wyborcza, 2-3 kwietnia 2011 r.

(2) Programy promujące czytelnictwo w Finlandii

  • Kampanie biblioteczne w szkołach.
  • „Weekendy czytelnicze” organizowane przez wydawców czasopism:
    • Podnoszenie umiejętności czytania – krytyczne analiza tekstów pod kątem roli mediów,
    • Podnoszenie umiejętności pisania – metody tworzenia artykułów prasowych.
  • Programy edukacyjne Fińskiej Telewizji Szkolnej (po emisji materiały są dostępne w Internecie).
  • „Czytająca Finlandia” program Fińskiej Narodowej Rady Edukacji (wzięło 69% gmin, 250 nauczycieli):
    • Promowanie umiejętności czytania, pisania i wiedzy o literaturze,
    • Rozwijanie sieci bibliotek szkolnych i współpracy z bibliotekami miejskimi,
    • Wspomaganie praktyk pedagogicznych kształtujących refleksyjne i krytyczne podejście do tekstu.

(3) Strategie zachęcające uczniów do czytania

  • „Czytanie w parach” (dla uczniów młodszych) – czytanie tej samej książki przez 2 lub więcej osób (do 4) – streszczenie książki na forum klasy połączone z dyskusją (zadanie wymagające współpracy).
  • „Koła literatury” – grupa kilku uczniów czyta, notuje refleksje w dziennikach, a następnie dyskutuje o wybranych książkach. Uczniowie inicjują tematy do dyskusji, nauczyciel jest przewodnikiem, mentorem.
  • „Teczki czytelnicze” – uczniowie robią spisy książek przeczytanych w danym roku, piszą teksty w oparciu o przeczytane książki oraz wypracowanie „Ja jako czytelnik” na podstawie ww. materiałów. Teczki uzupełniane są wywiadami z rodzicami na temat ich dzieciństwa.
  • Łączenie czytania i pisania – uczniowie piszą własne książki w wybranych formach literackich. Aby się do tego lepiej przygotować  studiują literaturę. Jeśli np. książka jest pisana w formie pamiętnika czytają dzienniki innych twórców i wzorują się na nich.

(4) Bezpieczna atmosfera i urozmaicone środowisko

„Dorastanie w izolacji, otoczeniu pozbawionym bodźców ma katastrofalny wpływ na rozwój centralnego układu nerwowego. Gdy szare komórki młodych osobników nie są pobudzane, z czasem obumierają lub rozwijają się  nieprawidłowo”. Eksperymenty na szczurach i małpach pokazują, że neurony zwierząt dorastających w urozmaiconym środowisku mają znacznie więcej synaps i rozgałęzień, niż te ze środowiska monotonnego.  „Badania nie pozostawiają wątpliwości: dzieci są lepiej przygotowane do życia, jeśli mogą się bawić z rówieśnikami i wykorzystywać swoją fantazję w odgrywaniu różnych ról. Dzięki temu zyskują kompetencje społeczne, lepiej radzą sobie ze stresem i łatwiej przychodzi im rozwiązywanie nowych problemów.

Badania pokazują też, że obciążające przeżycia hamują rozwój mózgu. Doświadczenie na szczurach przeprowadzone w 2006 roku przez Katharinę Braun i Horga Bocka, neurobiologów z Uniwersytetu w Magdeburgu, wykazały, że „potomstwo zestresowanych matek – w porównaniu z tymi nieobciążonymi – w wieku 23 dni miało mniejszą gęstość synaps w korze (…) układu limbicznego”. Układ limbiczny odpowiada za emocje. Jeśli nie posiada wystarczające liczby połączeń, powoduje to lęki i depresje. Ma również wpływ na procesy nauki i zapamiętywania.

„Szczepionka na stres”, Susanne Rytina, Joachim Marschall, Psychologia dziś, nr 1 (12) 2011, Charaktery wydanie specjalne.

http://www.psychologiadzis.eu/

„Pozytywne treści przypominamy sobie lepiej niż negatywne. Strach i depresja blokują pamięć”. Neurolog Antonio Damasio „udowodnił, że przy chorobliwym zaburzeniu emocji niemożliwe jest racjonalne zachowanie i nauka”. Przy stresie wydziela się kortyzol, który mocno ogranicza zdolności przypominania. Ponadto „krew płynie do podświadomych regionów przetrwania w układzie limbicznym, a płaty czołowe (odpowiadające za myślenie, osobowość i charakter) są gorzej ukrwione. Wtedy trudniej się uczyć i skierować myśli na konkretne rozwiązania”.(…)

„Jeśli jednak połączymy naukę z radosnymi uczuciami, powstają takie substancje jak dopamina, interferon i interleukina. Pomagają one w rozbudowywaniu i stabilizowaniu sieci neutronowej, w optymalizowaniu naszego myślenia”. Naukowcy ze Stanów Zjednoczonych stwierdzili, że przytulanie wspiera znacznie bardziej naukę, niż jakikolwiek program komputerowy. A badacz mózgu z Magdeburga Henning Schneich zauważył, że umiejętność zachwycania się u nauczycieli ma ogromne znacznie w procesie nauki: „Dla niedojrzałego jeszcze mózgu wzorce są niezbędne jako orientacja. Również zachwyt działa dyscyplinująco – chcemy przecież dorównać wzorcowi”.

„Skarbnica edukacji dobrego serca”, Charmaine Liebertz, rozdział 3 „Emocje rodzą się w mózgu” str. 27-39.

http://ksiegarnia.jednosc.com.pl/product_info.php?cPath=&products_id=1071